Raadsleden & Veiligheid

Partners

  • http://www.griffiers.nl
  • http://www.griffiers.nl
  • http://www.rijksoverheid.nl/ministeries/venj
  • http://www.rijksoverheid.nl/ministeries/venj
  • http://www.raadslid.nu/
  • http://www.raadslid.nu/
  • http://www.vng.nl
  • http://www.vng.nl
  • http://www.griffiers.nl
  • http://www.griffiers.nl
  • http://www.rijksoverheid.nl/ministeries/venj
  • http://www.rijksoverheid.nl/ministeries/venj
  • http://www.raadslid.nu/
  • http://www.raadslid.nu/
  • http://www.vng.nl
  • http://www.vng.nl

De veiligheidsketen

De veiligheidsketen introduceerde het denken in processen bij crisisbeheersing. Elk proces vergt een eigen aanpak en fixatie op één of enkele processen dient te worden voorkomen: zwakke schakels verhogen de kans op een ramp of crisis of op een niet adequate respons of nazorg.

De veiligheidsketen bestaat uit de volgende processen:


Proactie


Proactie is het nemen van maatregelen om structurele oorzaken van onveiligheid en incidenten weg te nemen. Voorbeelden zijn het sluiten van een fabriek of de weigering om een vergunning te geven voor een bedrijf, massa-evenement of bejaardenhuis.

In sommige gevallen wordt het vestigen van een nieuwe inrichting verboden vanwege de risico’s voor de omgeving (proactie). Soms werkt het ook andersom. Omdat er grote risico’s zijn in het betreffende gebied, wordt geadviseerd om een bepaalde inrichting (een kinderdagverblijf; een restaurant) daar niet toe te staan (geen vergunning geven). Ook dit is een vorm van proactie.

Het voordeel van proactie is dat het risico wordt weggenomen. Het nadeel is dat er vaak belangen worden geschaad en dat er hoge kosten aan verbonden kunnen zijn.


Preventie


Preventie is het nemen van maatregelen ter voorkoming van het ontstaan van incidenten en het beheersbaar houden van incidenten. Voorbeelden hiervan zijn het geven van voorlichting, het versterken van het toezicht en concepten op het gebied van beheersbaarheid van brand.

Ongevallen en rampen van de afgelopen jaren hebben laten zien dat wet- en regelgeving zelden het (op te lossen) probleem veroorzaken. Waar zich calamiteiten voordoen, is het meestal zo dat bepaalde regels niet (goed) zijn nageleefd. Bij bijna alle grote calamiteiten was er vooraf al een heel dossier opgebouwd met geconstateerde onvolkomenheden, inclusief aanschrijven richting de overtreder.

Concrete tips en aandachtspunten

  • Bedenk dat wetgeving zelden het probleem is; wees alert op de naleving, op controle en op handhaving.
  • Op verschillende manieren wordt vanuit de brandweer en de veiligheidsregio meer werk gemaakt van preventie (Besluit externe veiligheid inrichtingen, brandveilig leven).

Preparatie


Preparatie of planning is het nemen van maatregelen die een goede reactie op een kritieke gebeurtenis mogelijk maken. Voorbeelden hiervan zijn het opstellen en oefenen met rampenplannen en -procedures; het geven van EHBO- en brandweercursussen en het trainen van lokale bestuurders (en partners) op crisissituaties.

Voorbereiding op ongevallen en calamiteiten is nodig, omdat er altijd een (kleine) kans is dat preventieve maatregelen niet werken. Het is echter waarschijnlijker dat preventieve maatregelen niet correct worden getroffen, dat mensen fouten maken of dat om andere redenen (bijvoorbeeld door werkdruk of cultuur) dingen flink verkeerd gaan.

Planning levert op kritieke momenten tijdwinst op. Waak er wel voor dat planvorming en preparatie niet plaatsvinden om andere – ‘verkeerde’ - redenen: omdat het nu eenmaal moet of om symbolische redenen.

Tips en aandachtspunten

  • Voorbereiding is goed, maar dient niet te leiden tot een planfixatie, want voorbereidingen reiken veel verder dan een plan.
  • Planvorming dient primair generiek te zijn (voor veel of alle denkbare situaties) en niet te specifiek (voor elke andere situatie een ander plan). De echte crisis is altijd anders dan wat vooraf is bedacht. Tal van crisismaatregelen kunnen van nut zijn bij veelsoortige crises.
  • Bij oefeningen dient de realiteit en niet de oefenwerkelijkheid leidend te zijn. Beter niet oefenen dan slecht oefenen, want dat zet bestuurders en professionals op het verkeerde spoor als zich echt kritieke momenten voordoen.

Repressie


Repressie is de daadwerkelijke bestrijding van incidenten. De belangrijkste voorwaarde voor succesvol optreden is ervaring. Daar doet zich tegelijkertijd het grootste probleem voor. Ongevallen en zeker calamiteiten en crises zijn schaars. Dat betekent dat voor velen het optreden ten tijde van zo’n situatie ‘de eerste keer’ is. Dan kunnen er ook geen wonderen verwacht worden.

Er bestaat een sterke neiging om voor bijzondere situaties bijzondere regels en procedures te maken. Waar dat niet per se hoeft, moet dat afgeraden worden. Vaak volstaan plusvarianten van het ‘gewone’ optreden. Vandaar het pleidooi om ook in kritieke situaties zoveel mogelijk aan te sluiten bij de dagelijkse routines.

Tips en aandachtspunten

  • Crisismanagement is in belangrijke mate informatiemanagement. Het gaat zowel om de informatieprocessen onderling en die met de buitenwereld. Let erop dat dit in de voorbereiding tot uitdrukking komt en beoordeel mede op deze punten het crisismanagement in uw gemeente.
  • Het is verstandig om niet te veel verschillende personen op te leiden voor specifieke, zeldzame situaties. Samenwerking met de buurgemeenten of een regionale organisatie op het proces bevolkingszorg kan efficiënt zijn.

Nazorg


De nazorg of nafase is het nemen van maatregelen om de gewone gang van zaken, de status quo te herstellen. Deze fase kan lang duren en belangrijk zijn voor de oordeels- en beeldvorming over het crisismanagement.

Na een calamiteit is er vaak nog meer te doen, te regelen, te managen dan tijdens de acute fase. Juist in deze fase is de rol van de verantwoordelijke autoriteiten groot en komt er veel op gemeenten af. Gemeenten krijgen soms forse kritiek te verduren en ambtelijke organisaties zijn weken en soms maanden bezig met de afhandeling van de crisis. Dit strekt zich uit over zaken als herdenkingsbijeenkomsten, de psychosociale ondersteuning, de financiële afwikkelingen en het begeleiden van de onderzoekscommissies.

Tips en aandachtspunten

  • De fase na de ramp – soms een ‘ramp na de ramp’ - is soms lastiger dan de ramp zelf. Raadsleden dienen alert te zijn op de voorbereiding daarop en ook op het verloop ervan.
  • Wees alert op het grote belang van de publieke oordeelsvorming over het optreden van autoriteiten en professionals van de nafase. In die fase kan het beeld zowel ten positieve als ten negatieve kantelen.
  • Het gehele verantwoordingsproces - onderzoeken, media, rechtszaken, politieke debatten - kan veel vragen van de betrokken organisaties. Soms leidt het tot grote frustraties na afloop. Raadsleden dienen hier oog voor te hebben.

crisisbeheersing/grip-structuur(412,25)
crisisbeheersing/belang-van-crisisnetwerken(638,18)
crisisbeheersing/bevolkingszorg(792,103)
crisisbeheersing/zelfredzaamheid-en-sociale-media(569,177)
crisisbeheersing/de-veiligheidsketen(299,135)